Làn sóng Blob sắp bão hòa: Tại sao Layer 2 của bạn sẽ đắt gấp đôi vào năm 2028?
Tuần trước, tôi ngồi trong một quán cà phê ở Bắc Kinh, mở tab Etherscan lên để kiểm tra blob gas của một vài rollup mà tôi đang farm. Con số hiện ra: 0.003 ETH cho một giao dịch trên Arbitrum. Tôi nhớ lại tháng 3 năm 2024, ngay sau nâng cấp Dencun, con số đó chỉ là 0.0005 ETH. Tôi nhìn bạn đồng hành – một kỹ sư từ Optimism – và nói: "Sắp tới, nó sẽ còn tăng gấp đôi nữa đấy." Anh ta cười, tưởng tôi đùa. Nhưng tôi không đùa. Dữ liệu blob trên Ethereum đang bị tiêu thụ nhanh hơn bất kỳ ai dự đoán. Và nếu bạn đang hold rollup token hay dùng bất kỳ Layer 2 nào, bạn nên hiểu chuyện gì đang xảy ra.
Hãy lùi lại một chút. Dencun đã mang đến một loại không gian mới cho Ethereum: blob. Khác với calldata thông thường, blob được thiết kế riêng cho rollup – rẻ hơn, nhưng có giới hạn. Mỗi blob chứa khoảng 128 KB, và mỗi block Ethereum có thể chứa tối đa 6 blob (sau EIP-4844, con số này có thể tăng lên). Thoạt nhìn, 6 blob mỗi block nghe có vẻ nhiều. Nhưng hãy nhìn vào thực tế: hiện tại, trên Mainnet, mỗi block đã có trung bình 3.5 blob được lấp đầy, và vào giờ cao điểm, con số này chạm ngưỡng 6. Tức là chúng ta đã sử dụng hơn 50% công suất của blob ngay từ năm đầu tiên. Và khi mà các rollup mới ra mắt – Base, Linea, Scroll, ZKSync, Starknet – cộng thêm vô số rollup app-chain (như Caldera, AltLayer), nhu cầu blob sẽ chỉ tăng chứ không giảm.
Theo dữ liệu từ Dune Analytics, lượng blob được publish mỗi tuần đã tăng từ 10,000 blob vào tháng 5/2024 lên hơn 40,000 blob vào tháng 2/2026. Đường cong tăng trưởng này gần như theo hàm mũ. Tôi từng tham gia testnet Arbitrum Odyssey năm 2022, và tôi hiểu cảm giác khi một mạng lưới đột nhiên bùng nổ người dùng: mọi thứ đều đi kèm chi phí. Với blob, điều tương tự sẽ xảy ra, nhưng ở một cấp độ sâu hơn. Blob không chỉ là hàng hóa – nó là tài nguyên khan hiếm của Ethereum. Khi nhu cầu vượt quá cung, giá blob gas sẽ tăng. Và vì mỗi rollup tính phí gas L2 dựa trên chi phí blob mà chúng trả cho L1, chi phí giao dịch trên Layer 2 sẽ tăng theo.
Hãy làm một bài toán đơn giản. Hiện tại, chi phí blob chiếm khoảng 15-25% tổng phí gas một giao dịch rollup. Phần còn lại là execution trên L2. Nếu blob gas tăng gấp 4 lần (ước tính khi blob đạt bão hòa 95%), tổng phí L2 của bạn sẽ tăng khoảng 40-60%. Nghe có vẻ ít, nhưng trên thực tế, khi blob khan hiếm, các rollup sẽ đấu giá blob với nhau, đẩy giá lên cao hơn nữa. Tôi dự đoán rằng trong vòng hai năm tới, phí gas trên hầu hết rollup sẽ tăng gấp đôi so với mức hiện tại. Đối với người dùng thường xuyên, điều này đồng nghĩa với việc họ phải trả $1-2 cho mỗi giao dịch thay vì $0.05.
Đến lúc phải đối mặt với một sự thật phản trực giác: Ethereum Layer 2, dù được ca ngợi là "mở rộng vô hạn", thực chất lại phụ thuộc vào một tài nguyên có hạn: blob. Và khi Ethereum chưa có giải pháp nào khả thi để tăng dung lượng blob trong ngắn hạn (EIP-7623 vẫn còn trong giai đoạn thảo luận, danksharding đã bị trì hoãn), chúng ta đang chứng kiến một thị trường blob sôi động như chính thị trường gas trên Layer 1. Điều này đặt ra câu hỏi: liệu rollup có còn rẻ như quảng cáo? Hay chúng ta đang lặp lại câu chuyện của Ethereum 2017?
Tôi nhớ lại năm 2017, tôi viết whitepaper cho dự án DeHub, huy động 12,000 ETH. Thời điểm đó, mọi người đều nghĩ rằng dapps có thể scale vô hạn. Rồi lũ CryptoKitties làm nghẽn mạng, gas tăng vọt. Lịch sử lặp lại, nhưng lần này ở một lớp khác. Blob là trái tim của hệ sinh thái rollup. Nếu nó đắt đỏ, toàn bộ hệ sinh thái L2 sẽ đắt đỏ theo. Các dự án DeFi như Uniswap, Aave trên Arbitrum hay Optimism sẽ phải tăng phí, làm giảm lợi nhuận của người dùng. Các game blockchain và NFT – vốn dựa vào giao dịch rẻ – sẽ mất đi lợi thế cạnh tranh so với giải pháp off-chain.
Nhưng không phải tất cả đều u ám. Tôi thấy cơ hội cho các rollup tối ưu hóa sử dụng blob – ví dụ như nén dữ liệu tốt hơn, dùng proof aggregation, hoặc chuyển sang mô hình sovereign rollup với DA layer riêng (Celestia, EigenDA). Thực tế, một số rollup như ZKSync đã thử nghiệm nén blob bằng SNARKs, giảm kích thước blob xuống còn 10% so với bình thường. Nhưng công nghệ này chưa phổ biến. Đa số rollup vẫn publish blob raw.
Tôi không tin rằng việc blob bão hòa sẽ giết chết Layer 2. Nó chỉ làm cho cuộc chơi trở nên tinh vi hơn. Những rollup nào có team kỹ thuật mạnh, dám cải tiến, sẽ giữ được phí thấp. Những rollup nào chỉ dựa vào rẻ tiền mà không đầu tư tối ưu hóa sẽ dần mất người dùng. Và người dùng cuối cùng – bạn và tôi – sẽ phải lựa chọn: hoặc chấp nhận phí cao hơn, hoặc dịch chuyển sang những giải pháp khác (Solana? hay các L3 trên nền tảng app-chain?).
Tôi chia sẻ câu chuyện này không phải để gây hoảng loạn. Tôi là ENFP, tôi lạc quan. Nhưng lạc quan không có nghĩa là mù quáng. Chúng ta cần hiểu rõ hạ tầng mà mình đang sử dụng. Blob là tài nguyên quý giá, và nó sắp trở nên đắt đỏ. Hãy chuẩn bị tinh thần, và nếu bạn là builder, hãy bắt đầu suy nghĩ về cách giảm footprint blob của mình ngay hôm nay. Bởi vì khi làn sóng bão hòa ập tới, những ai đã chuẩn bị sẽ là người sống sót.