Tuần trước, tôi đang lang thang trên một diễn đàn crypto nhỏ của cộng đồng người Việt, thì bắt gặp một bài viết đầy phấn khích: "Pi Network sắp launch tính toán phân tán, 42.000 node sẵn sàng phục vụ!".
Tôi cười, nhưng là một nụ cười chua chát. Bởi vì tôi đã từng ở đó. Năm 2017, tôi đã từng đọc whitepaper OmiseGO và tin rằng "thanh toán phi tập trung" sẽ thay đổi thế giới kiều hối. Tôi đã đúng về câu chuyện, nhưng sai về thời điểm. Và Pi Network, đối với tôi, đang kể một câu chuyện tương tự: một câu chuyện quá lớn so với nền tảng kỹ thuật thực tế.
Câu chuyện về Pi Network là một cơn mưa rào giữa mùa hè DePIN. Nó ồn ào, thu hút sự chú ý, nhưng rồi sẽ tan biến nhanh chóng nếu không có đủ mây để giữ nước. Và đám mây của Pi, hiện tại, chỉ là một vài đám mây nhỏ lẻ.
Hãy cùng tôi mổ xẻ. Bài báo gốc từ CryptoPotato nói về bản cập nhật Node 0.6.2 và thử nghiệm tính toán phân tán đầu tiên. Nhưng tôi không muốn phân tích như một bản tin. Tôi muốn kể cho bạn nghe câu chuyện đằng sau những con số.
Hook: Nghịch lý của 5 và 42.000
Con số 42.000+ máy tính mà Pi Network tuyên bố có trong mạng lưới của mình nghe thật hoành tráng. "Chúng tôi có một siêu máy tính phân tán!". Nhưng sự thật là: chỉ có 5 người tình nguyện tham gia thử nghiệm tính toán phân tán đầu tiên. Năm. Năm người.
— Root: Đầu tư DeFi dựa trên cảm nhận về 'mùa hè'
Đây là lần đầu tiên tôi thấy một sự chênh lệch khủng khiếp giữa "câu chuyện tiếp thị" và "sự thật kỹ thuật" đến vậy. 42.000 là con số để PR, để thu hút nhà đầu tư. 5 là con số để làm việc.
Tôi nhớ lại năm 2020, khi tôi đầu tư vào Yearn Finance. Lúc đó, câu chuyện "chú thỏ năng suất" cũng lớn lao, nhưng TVL (tổng giá trị bị khóa) đã tăng từ 0 lên hàng trăm triệu USD trong vài tháng. Con số TVL phản ánh sự thật. Với Pi, con số 5/42.000 phản ánh một sự thật phũ phàng: tỷ lệ tham gia thực tế chỉ là 0.0012%. Điều đó có nghĩa là gì?
Context: Từ 'đào coin trên điện thoại' đến 'siêu máy tính toàn cầu'
Pi Network khởi đầu với một câu chuyện đẹp: "Đào Pi miễn phí trên điện thoại, không tốn pin, không tốn data". Hàng triệu người đã tải ứng dụng, mỗi ngày bấm một nút, và mơ về một tương lai giàu có. Đây là một câu chuyện cộng hưởng tâm lý cực mạnh, đặc biệt ở các nước đang phát triển như Việt Nam, Philippines, Ấn Độ.
Đến nay, họ muốn chuyển từ "đào coin" sang "cho thuê sức mạnh tính toán". Họ muốn trở thành một đối thủ của Akash Network hay Render Network. Họ muốn kể câu chuyện "DePIN" (Mạng lưới cơ sở hạ tầng vật lý phi tập trung).
Nhưng có một vấn đề. Câu chuyện cũ (đào coin trên điện thoại) đã tạo ra một lượng người dùng khổng lồ, nhưng phần lớn trong số họ không có thiết bị đủ mạnh, hoặc không có kiến thức để chạy một node máy tính thực thụ. Họ chỉ có điện thoại. Và điện thoại không thể chạy các tác vụ tính toán phức tạp như AI training.
Core: Mổ xẻ cơ chế câu chuyện và tâm lý thị trường
Ở đây, tôi muốn đi sâu vào một khía cạnh mà ít người nói đến: kiến trúc 'Master-Slave' (chủ-tớ) ẩn sau câu chuyện 'phi tập trung'.
Bản cập nhật Node 0.6.2 giới thiệu tính năng SoloHost và UPnP. Nghe có vẻ kỹ thuật, nhưng bản chất là: Pi Network muốn biến máy tính của bạn thành một "nô lệ" tính toán, nhận lệnh từ một "người điều phối" trung tâm (Pi Coordinator). Đây là một mô hình tập trung hóa, trái ngược hoàn toàn với tinh thần "phi tập trung" mà họ rao giảng.
Hãy so sánh với Akash Network. Trên Akash, bạn có một thị trường mở, nơi người cung cấp tài nguyên (provider) và người thuê (tenant) gặp nhau, thương lượng giá cả, và giao dịch thông qua hợp đồng thông minh. Không có ai làm trung gian. Còn với Pi, bạn có một người điều phối duy nhất (Pi Core Team) quyết định ai làm gì, trả bao nhiêu. Đó là một "đám mây tập trung" được ngụy trang.
— Root: Đầu tư DeFi dựa trên cảm nhận về 'mùa hè'
Tôi nhìn thấy điều này rất rõ. Vì tôi từng thất bại với NFT. Năm 2021, tôi bán Bored Ape quá sớm vì tôi không nắm được câu chuyện "cộng đồng sở hữu". Tôi chỉ nhìn vào chart, không nhìn vào câu chuyện. Với Pi, câu chuyện "tính toán phân tán" rất hay, nhưng kiến trúc kỹ thuật lại phản bội nó.
Về mặt tâm lý thị trường: Pi đang ở trong một vùng rất nguy hiểm. Giá dao động quanh 0.09 USD, với mức hỗ trợ 0.07 USD và kháng cự 0.10 USD. Đây là một vùng "tích lũy" hay "phân phối"?
Theo kinh nghiệm của tôi, khi một đồng coin có một câu chuyện lớn (hàng triệu người dùng, node 42.000) nhưng giá lại liên tục bị từ chối ở một mức kháng cự cứng (0.10 USD), thì đó là dấu hiệu của sự phân phối. Những người mua từ đợt pump trước đang bán ra. Và áp lực từ việc mở khóa token vào cuối năm sẽ càng làm tình hình tồi tệ hơn.
Contrarian: Góc nhìn phản trực giác - 'Con số' là cái bẫy lớn nhất
Đa số mọi người nhìn vào con số 42.000 node và nghĩ: "Wow, mạng lưới lớn quá, tương lai sáng lạn!". Tôi thì nhìn vào con số 5 và tự hỏi: "Tại sao tỷ lệ tham gia lại thấp đến vậy?".
Đây là điểm mù. Câu chuyện về một mạng lưới khổng lồ che khuất sự thật về chất lượng của nó.
— Root: Đầu tư DeFi dựa trên cảm nhận về 'mùa hè'
Tôi đã từng mắc bẫy này. Năm 2022, khi thị trường sụp đổ, tôi lao vào nghiên cứu Layer 2. Tôi thấy các dự án có TVL hàng tỷ USD, nhưng tôi không hỏi: "TVL đó đến từ đâu? Có phải từ các chương trình farm lãi suất cao tạm thời không?". Kết quả là tôi mất tiền khi các chương trình đó kết thúc.
Với Pi, câu hỏi tương tự là: "42.000 node đó có thực sự sẵn sàng để tính toán không? Hay chúng chỉ là những chiếc điện thoại cũ nằm trong ngăn kéo?". Câu trả lời, từ thử nghiệm 5 người, là: KHÔNG.
Một góc nhìn phản trực giác khác: Pi Network đang cố gắng làm quá nhiều thứ cùng một lúc. Họ vừa là một L1 blockchain (với đồng Pi riêng), vừa là một mạng lưới tính toán phân tán. Điều này tạo ra sự lộn xộn về mặt chiến lược. Một L1 cần có hệ sinh thái DeFi, game, NFT. Một mạng lưới tính toán cần có khách hàng doanh nghiệp, SDK, và cơ chế định giá. Pi Network chưa có cái nào hoàn chỉnh.
Thực tế, tôi cho rằng Pi Network nên tập trung vào một thứ duy nhất: trở thành một lớp thanh toán cho các nước đang phát triển. Động lực thực sự của thanh toán crypto không phải là lý tưởng blockchain, mà là lạm phát tiền tệ địa phương. Pi có thể tận dụng điều đó. Nhưng họ lại chọn con đường khó hơn: cạnh tranh với Akash và Render.
Takeaway: Câu chuyện tiếp theo là gì?
Vậy, chúng ta nên làm gì với Pi Network? Mua, bán, hay giữ?
Tôi không thể đưa ra lời khuyên tài chính, nhưng tôi có thể đưa ra một phán đoán mang tính tiến bộ: Nếu Pi Network không thể chuyển đổi được 5 người thử nghiệm thành 5000, và sau đó thành 50.000 người dùng thực sự trả phí cho sức mạnh tính toán, thì câu chuyện DePIN của họ sẽ chết. Và khi câu chuyện chết, giá token sẽ chỉ còn là một cái bóng của quá khứ.
Câu hỏi dành cho bạn: Liệu Pi Network có thể vượt qua cái bẫy của chính mình, hay nó sẽ trở thành một bài học khác về sự khác biệt giữa một câu chuyện hay và một sản phẩm thực sự?
— Root: Đầu tư DeFi dựa trên cảm nhận về 'mùa hè'
Tôi sẽ theo dõi. Bởi vì với tôi, thị trường không chỉ là những con số, mà là những câu chuyện. Và câu chuyện của Pi Network, dù kết thúc có hậu hay bi kịch, đều rất đáng để kể lại.