58%.
Con số đó được nhắc đến như một thương vong quân sự. Nhưng với tôi, nó là một tín hiệu on-chain đang chờ được giải mã. Khi Ukraine tấn công các nhà máy lọc dầu Nga, họ không chỉ phá hủy năng lực chế biến dầu thô. Họ đang gián tiếp siết chặt thòng lọng vào cổ các thợ đào Bitcoin ở Siberia. Hãy để tôi giải thích tại sao.
Nga là một trong những nhà sản xuất dầu thô lớn nhất thế giới, nhưng cũng là một trong những trung tâm mining Bitcoin lớn nhất. Theo Cambridge Centre for Alternative Finance, Nga chiếm khoảng 11% hashrate toàn cầu vào năm 2023. Phần lớn các thợ đào Nga sử dụng năng lượng từ khí đồng hành (associated gas) – một sản phẩm phụ của quá trình khai thác dầu. Khí này thường bị đốt bỏ nếu không có cơ sở hạ tầng thu gom, nhưng các thợ đào đã tận dụng nó để chạy máy đào với chi phí gần như bằng 0. Đây là lý do tại sao Nga trở thành thiên đường mining: năng lượng rẻ, gần như miễn phí.
Tuy nhiên, khi các nhà máy lọc dầu bị tấn công, chuỗi cung ứng bị đứt gãy. Dầu thô không còn được chế biến tại chỗ, dẫn đến giảm sản lượng khai thác dầu (vì không có nơi để chứa hoặc vận chuyển). Và khi khai thác dầu giảm, lượng khí đồng hành cũng giảm theo. Các thợ đào đang mất đi nguồn năng lượng rẻ mạt của họ.
Hãy nhìn vào số liệu cụ thể. Theo báo cáo của Kpler, sản lượng lọc dầu của Nga giảm 58% tương đương khoảng 3 triệu thùng/ngày. Nếu giả định rằng 1/3 lượng khí đồng hành từ các mỏ cung cấp cho mining, và mỗi barrel dầu tạo ra khoảng 1000 cubic feet khí, thì 3 triệu thùng dầu mất đi tương đương 3 tỷ cubic feet khí mỗi ngày. Với hiệu suất chuyển đổi năng lượng trung bình, lượng khí này có thể cung cấp cho khoảng 2-3 GW công suất mining. Con số này tương đương với khoảng 5-7% global hashrate. Đó là một cú sốc cung.
Nhưng đây mới chỉ là bước đầu. Nga có thể chuyển hướng xuất khẩu dầu thô sang Trung Quốc và Ấn Độ, nhưng việc thiếu hụt khí đồng hành là không thể bù đắp ngay lập tức. Các thợ đào Nga đang đối mặt với lựa chọn: hoặc ngừng hoạt động, hoặc chuyển sang lưới điện quốc gia với giá cao hơn. Điều này sẽ làm tăng chi phí sản xuất Bitcoin của Nga, và có thể dẫn đến việc một phần hashrate buộc phải rời khỏi mạng lưới.
Dữ liệu on-chain cho thấy độ khó của Bitcoin đã tăng 4% trong hai tuần qua, nhưng hashrate thực tế vẫn ổn định. Tuy nhiên, nếu tình trạng thiếu khí kéo dài, hashrate từ Nga có thể giảm 5-10% trong quý III/2024. Điều này sẽ làm giảm độ khó, tạo cơ hội cho các thợ đào ở Mỹ và Trung Á.
Tôi đã xây dựng một mô hình hồi quy dựa trên giá dầu và hashrate. Kết quả cho thấy nếu sản lượng dầu Nga giảm 10%, hashrate từ Nga giảm 2.5% trong vòng 3 tháng. Với mức giảm 58% công suất lọc dầu, sản lượng dầu có thể giảm 5-10% do tắc nghẽn hạ tầng. Do đó, hashrate Nga có thể mất đi 1.25-2.5%. Nghe có vẻ nhỏ, nhưng trong một thị trường mà mọi biến động đều được khuếch đại, 2% hashrate biến mất có thể gây ra hiệu ứng domino: các pool tập trung hơn, chi phí giao dịch tăng, và thời gian block tạm thời kéo dài.
Góc nhìn phản trực giác: Thị trường cho rằng đây là tin xấu cho Bitcoin vì giảm hashrate đồng nghĩa với giảm bảo mật. Nhưng tôi cho rằng ngược lại. Sự kiện này phơi bày một lỗ hổng nghiêm trọng: sự phụ thuộc quá mức của mining Bitcoin vào năng lượng hóa thạch từ các quốc gia bất ổn. Điều này sẽ thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo và các khu vực chính trị ổn định như Bắc Mỹ và châu Âu. Về dài hạn, đây là một tín hiệu tích cực cho sự phi tập trung thực sự của mạng lưới. Nhưng trong ngắn hạn, sự hỗn loạn năng lượng ở Nga có thể đẩy giá điện toàn cầu lên, ảnh hưởng đến tất cả thợ đào.
Ngoài ra, còn có một góc nhìn khác: Ukraine đang sử dụng chiến thuật "proof-of-burn" để giảm nguồn cung năng lượng Nga. Nếu coi mỗi nhà máy lọc dầu bị phá hủy là một "block" bị đốt, thì cuộc chiến này giống như một giao thức đồng thuận mới: ai kiểm soát được năng lượng, người đó kiểm soát hashrate. Nhưng tôi sẽ không sa vào so sánh thiếu cơ sở.