Hôm qua, BlackRock đầu tư chiến lược của Rick Rieder nói rằng báo cáo việc làm tháng 7 không có gì đáng chú ý. Ông ta nhắc đến 'cuộc cách mạng năng suất'. Giới truyền thông lập tức nhảy vào phân tích vĩ mô, nhưng tôi thấy một điều khác. Tuyên bố của ông ấy, thực chất, công nhận rằng các chỉ số truyền thống như tỷ lệ thất nghiệp và tăng trưởng tiền lương đã trở nên lỗi thời. Giống như một hacker đã tìm ra lỗ hổng trong bảng cân đối kế toán của nền kinh tế Mỹ, Rieder đang cố vá nó bằng khái niệm 'năng suất'.
Bytecode không bao giờ nói dối. Nhưng báo cáo việc làm thì có. Để hiểu tại sao một nhà quản lý tài sản lớn nhất thế giới lại hạ thấp dữ liệu vĩ mô, tôi cần nhìn vào bản chất của dữ liệu đó. Jobs report tháng 7 cho thấy nền kinh tế Mỹ tạo thêm khoảng 180.000 việc làm, thấp hơn dự kiến. Tỷ lệ thất nghiệp không đổi. Các con số này được chính phủ thu thập qua khảo sát hộ gia đình và doanh nghiệp. Nhưng bất kỳ ai đã từng đọc code của một oracle phi tập trung đều hiểu rằng: dữ liệu đầu vào sai, đầu ra sẽ sai. Chúng ta đang dùng một chiếc la bàn cũ để định vị trên bản đồ của một thế giới nơi con người làm việc với AI.
Câu chuyện của Rieder, như tôi thấy, là câu chuyện về một nhận thức đang dịch chuyển trong giới tài chính. Nhận thức này, với tôi, không đến từ việc đọc các báo cáo kinh tế. Nó đến từ việc nhìn vào dữ liệu on-chain. Trong vài năm qua, tôi đã xây dựng các công cụ mô phỏng và fuzz testing cho các giao thức DeFi. Tôi đã chạy hàng nghìn mô phỏng để kiểm tra độ an toàn của hợp đồng thông minh. Tôi nhận ra một sự tương đồng rõ rệt: giống như TVL trong DeFi bị bơm thổi phồng, tăng trưởng GDP và tỷ lệ việc làm cũng đang phản ánh một sự lạm phát về số liệu, không phải sự tạo ra giá trị thực.
Sự thật nằm trong các giao thức, không nằm trong báo cáo của Bộ Lao động Mỹ.
Hãy nhìn vào cơ chế. Trong một giao thức tài chính phi tập trung, nếu tôi muốn biết một giao thức có hoạt động hay không, tôi không xem trang web của dự án. Tôi mở Etherscan, tôi đọc bytecode, tôi kiểm tra các cuộc gọi hàm. Tôi dùng fuzz testing để tìm ra các kịch bản bất thường. Trong kinh tế vĩ mô, tương tự, chúng ta cần nhìn vào năng suất lao động thực tế, sản lượng sản xuất trên mỗi giờ làm việc. Nhưng năng suất là một biến số khó đo lường và thường được điều chỉnh sau này. Rieder, với tư cách là một nhà đầu tư trái phiếu, đang nói với thị trường rằng: đừng quá tập trung vào con số việc làm. Vì nó không phản ánh đúng 'gas cost' của xã hội hiện đại.
Điều này khiến tôi nhớ lại năm 2020. Tôi thường phân tích sự cố sụp đổ của các giao thức tài chính. Một lỗ hổng điển hình là reentrancy. Kẻ tấn công gọi lại hàm rút tiền trước khi cập nhật số dư, rút tiền nhiều lần cho đến khi cạn quỹ. Reentrancy vẫn là kẻ thù số một. Mỗi năm, vẫn có những dự án mới dính bẫy này. Và báo cáo việc làm, theo cách nhìn của tôi, cũng mắc một lỗi 'reentrancy' về mặt thống kê. Các công ty có thể khai báo việc làm tăng trong tháng này, nhưng sau đó điều chỉnh giảm trong tháng sau, tạo ra một hiệu ứng rút tiền ảo khỏi nền kinh tế.
BlackRock đang đầu tư hàng tỷ đô la vào các quỹ ETF Bitcoin. Họ không thể phớt lờ công nghệ đằng sau nó. Khi Rick Rieder nói về 'productivity revolution', ông ấy không nói về blockchain một cách trực tiếp. Nhưng tôi tin rằng sự thay đổi này có liên quan trực tiếp đến việc các công ty lớn như BlackRock phải thích nghi. Họ nhận ra rằng các mô hình kinh tế truyền thống không còn đủ sức mạnh để dự đoán dòng tiền. Giống như tôi không bao giờ tin vào white paper, tôi chỉ tin vào code. Rieder cũng đang nói rằng ông ấy không tin vào các báo cáo việc làm, ông ấy tin vào dữ liệu năng suất.
Nhưng có một điểm mù trong lập luận của ông ấy. Điểm mù này rất nguy hiểm. Năng suất là một thước đo hai lưỡi. Nếu năng suất tăng, nhưng tiền lương không tăng theo, thì sự giàu có sẽ tập trung vào các tập đoàn. Nó tạo ra một sự tách rời giữa tăng trưởng kinh tế và phúc lợi của người lao động. Trong DeFi, điều tương tự xảy ra khi một giao thức tăng TVL nhưng phần lớn tài sản nằm trong tay vài cá voi. APY của các quỹ thanh khoản thường là sự bù đắp cho con số TVL. Khi ngừng khuyến khích, người dùng thực sự sẽ rời đi. Năng suất, nếu chỉ được đo bằng output trên mỗi giờ làm việc, mà không tính đến sự phân bổ lợi ích, thì đó là một sự giả tạo.
Vậy thì, khi tôi nhìn vào thị trường tăng giá hiện tại, tôi thấy rất nhiều người đang FOMO về Bitcoin và Ethereum. Họ nghe theo các dự đoán của các nhà phân tích từ BlackRock hay Goldman Sachs. Nhưng tôi muốn nhắc họ: đừng tin vào báo cáo, hãy đọc code. Chúng ta đang bịt mắt đi qua một vùng đất có đầy bẫy sập. Có thể nói theo cách khác: khi một nhà quản lý quỹ nổi tiếng nói rằng báo cáo việc làm không đáng chú ý, đó là một tín hiệu cho thấy các công cụ phân tích truyền thống đã bị hack. Chúng ta cần một bộ công cụ mới.
Từ góc nhìn của một người làm giao thức, cuộc cách mạng năng suất thực sự chính là sự chuyển đổi từ các hệ thống kế toán tập trung sang các sổ cái phi tập trung. Tôi gọi đó là 'kinh tế học bytecode'. Nơi mà mỗi chỉ số, mỗi sự kiện, đều có thể được xác minh bởi bất kỳ ai. Các hợp đồng thông minh là những người lao động năng suất nhất, hoạt động 24/7, không nghỉ phép, không đình công. Nếu bạn muốn đo lường năng suất của nền kinh tế mới, hãy nhìn vào tổng gas được sử dụng, số lượng hợp đồng thông minh được tương tác, hoặc thậm chí là số lượng địa chỉ hoạt động hàng ngày. Những con số này có thể dễ dàng bị thao túng, nhưng chúng trung thực hơn bất kỳ bảng lương nào.
Audit? Tôi thích fuzz testing hơn. Và trong thị trường tăng giá này, khi mọi người đều tuyên bố về những khối lượng giao dịch lớn và lợi nhuận khổng lồ, tôi muốn mổ xẻ thước đo 'năng suất' của họ. Nếu một dự án huy động được 100 triệu đô la vòng Series A, tôi sẽ tự hỏi: dòng tiền thực tế đến từ đâu? Nếu một quốc gia báo cáo tỷ lệ thất nghiệp thấp, tôi sẽ hỏi: loại công việc nào đang được tạo ra? Công việc có đang được thay thế bởi AI và bot không? Nếu có, những con người đó sẽ làm gì? Họ sẽ tiêu tiền bằng cách nào? Mạng lưới an toàn xã hội có thích nghi kịp không?
Rick Rieder có thể đúng khi nói rằng cuộc cách mạng năng suất sẽ định nghĩa lại sức khỏe kinh tế. Nhưng ông ấy đang nhìn từ tầng cao của một tòa nhà chọc trời. Ông ấy thấy một bức tranh tổng thể đang thay đổi. Tôi, từ dưới mặt đất, nhìn thấy nền móng đang nứt. Sự thật nằm ở đâu đó giữa các giao thức và các văn phòng. Và tôi tin rằng câu trả lời nằm trong code. Bytecode không bao giờ nói dối, dù là về một giao thức DeFi hay về nền kinh tế toàn cầu.
Bài học lớn nhất mà tôi rút ra từ việc kiểm tra các hợp đồng thông minh trong năm 2017, từ sự sụp đổ của Terra năm 2022, và từ những phiên bản testnet EIP-4844 là: sự thật thường bị chôn vùi dưới một lớp cơ chế phức tạp. Bạn cần phải đào sâu. Bạn cần phải gỡ rối từng lớp. Một nhà đầu tư thông minh ngày nay không chỉ đọc báo cáo tài chính, họ phải đọc các dòng code. Và khi những người như Rieder lên tiếng, điều đó chỉ có nghĩa là họ đã sẵn sàng thừa nhận rằng: các mô hình cũ đã không thể áp dụng cho một thế giới được điều khiển bởi thuật toán.
Vậy thì, câu hỏi đặt ra cho các nhà đầu tư là: bạn có đang đo lường đúng các chỉ số không? Bạn có đang nhìn vào gas fee khi mạng lưới tắc nghẽn? Bạn có đang kiểm tra năng suất của tài sản của mình dưới các điều kiện thị trường cực đoan? Hay bạn chỉ có một báo cáo việc làm hàng tháng, điều mà ngay cả một giám đốc điều hành của BlackRock còn thấy không đáng chú ý? Trong thế giới của tôi, một điều là chắc chắn: nếu cuộc cách mạng năng suất là thật, thì nó sẽ được đo bằng các khối, không phải bằng các trang tính.