Hook
Một người bạn, founder của một dự án DeFi từng có TVL hơn 200 triệu USD, gọi cho tôi lúc 2 giờ sáng. Giọng anh ấy khàn đặc, vừa mới từ cuộc họp với các nhà đầu tư về. Câu đầu tiên anh ấy nói là: “Thành ơi, bọn họ bảo mình nên giải tán cộng đồng Telegram, tập trung toàn bộ vào sản phẩm.”
Tôi im lặng vài giây, rồi hỏi lại anh ấy: “Vậy lúc bull run năm ngoái, ai là người đã giúp anh đưa dự án lên sàn, ai là người đã ở lại khi hacker tấn công, ai là người đầu tiên stake LP dù biết rủi ro?”
Đầu dây bên kia im lặng.
Tôi nói tiếp: “Cộng đồng là vũ khí tối thượng. Không phải smart contract, không phải tokenomics, không phải audit. Trong mùa gấu này, thứ duy nhất không thể bị thanh lý chính là những con người đã chọn tin vào anh.”
Context
Tôi đã tham gia xây dựng cộng đồng blockchain từ năm 2017, từ meetup NEO ở một quán cà phê nhỏ tại quận Hải Điện, Bắc Kinh. Hồi đó, không có tiền, không có token airdrop, chỉ có niềm tin và những tờ giấy note. Tôi nhớ mình đã giải thích cho hơn 200 người mới về triết lý phi tập trung suốt nhiều đêm, và 30% trong số họ sau đó trở thành những người đầu tiên xây dựng dApp trên NEO.
Năm 2020, tôi 33 tuổi và tự tay xây dựng group WeChat “DeFi 101” với hơn 300 thành viên. Không có quỹ đầu tư hậu thuẫn, không có đội ngũ marketing, chỉ có những bài giảng hàng tuần về rủi ro của stablecoin và cách tránh ví lừa đảo. Kết quả, 70% thành viên của chúng tôi đã tự tin tham gia yield farming an toàn hơn so với mặt bằng chung.
Đến mùa gấu năm 2022, khi thị trường sụp đổ và nhiều người hoảng loạn, tôi dừng hẳn viết bài kỹ thuật, mở podcast hàng tuần "Bear Market Resilience". Mỗi tập tôi mời một thành viên trong cộng đồng chia sẻ câu chuyện vượt qua khó khăn. Có tập tôi ngồi nghe một bạn trẻ kể về việc mất hết tiền tiết kiệm vì một dự án rug pull, và tôi chỉ biết nói: “Em vẫn còn ở đây, vẫn còn cơ hội. Em không mất gì cả ngoài một bài học.” Tôi dành 10 giờ mỗi tuần để trả lời tin nhắn riêng, an ủi hơn 80 người bị lỗ. Kết quả là, uy tín của tôi tăng lên, và ba nhà đầu tư angel đã đề nghị hợp tác với tôi.
Kinh nghiệm của 23 năm trong ngành này đã dạy tôi một điều: trong mùa gấu, không có TVL, không có volume, không có token price nào tồn tại mãi mãi. Nhưng cộng đồng thì có.
Core
Hãy nhìn vào dữ liệu thực tế. Trong 7 ngày qua, theo dữ liệu từ DefiLlama, một giao thức lending hàng đầu đã mất 40% tổng TVL. Điều đó có nghĩa là gì? Có nghĩa là hàng triệu USD thanh khoản đã rút đi chỉ trong một tuần. Nhưng nếu bạn nhìn sâu hơn vào on-chain data, bạn sẽ thấy một câu chuyện khác: trong khi TVL giảm, số lượng người dùng hoạt động hàng tuần (weekly active users) của giao thức đó chỉ giảm 7%.
Điều đó có nghĩa là: những người thực sự tin vào giao thức, những người hiểu giá trị của nó, họ vẫn ở lại. Họ không chạy. Còn những ai chạy? Là những nhà đầu cơ, những người không có kết nối với cộng đồng, chỉ nhìn vào APY rồi vào ra.
Đây là bài học mà tôi đã rút ra từ chính những dự án thất bại và thành công trong suốt 8 năm qua. Một dự án có cộng đồng mạnh sẽ sống sót qua mùa gấu. Một dự án chỉ có TVL và tokenomics sẽ chết.
Vậy làm thế nào để xây dựng một cộng đồng không thể bị thanh lý?
Thứ nhất, hãy cho họ lý do để ở lại ngoài tiền.
Nếu lý do duy nhất ai đó tham gia dự án của bạn là để kiếm tiền, họ sẽ rời đi ngay khi giá giảm. Nhưng nếu họ tham gia vì họ tin vào sứ mệnh, vì họ học được điều gì đó mỗi ngày, vì họ có bạn bè trong cộng đồng, thì họ sẽ ở lại.
Tôi nhớ năm 2021, khi NFT bùng nổ, tôi và một họa sĩ địa phương đã phát hành bộ sưu tập “Tương lai phi tập trung” để gây quỹ cho các workshop vẽ blockchain dành cho trẻ em tại Bắc Kinh. Chúng tôi bán được 120 NFT trên OpenSea, thu về 20 ETH. Số tiền đó dùng để tổ chức ba workshop, thu hút 200 phụ huynh tham dự và được báo địa phương đưa tin.
Khi đó, nhiều người hỏi tôi: “Sao anh không bán NFT để kiếm lời?” Tôi trả lời: “Bởi vì mục đích của tôi không phải là làm giàu từ NFT. Mục đích của tôi là xây dựng một cộng đồng những người hiểu và yêu thích blockchain. Số tiền đó chỉ là phương tiện.” Kết quả, từ cộng đồng nhỏ đó, đã có nhiều người sau này trở thành những builder thực thụ trong không gian.
Thứ hai, hãy giáo dục họ.
Một cộng đồng được giáo dục tốt sẽ không bị hoảng loạn khi thị trường sụp đổ. Họ hiểu rủi ro, họ biết cách quản lý danh mục, họ không tin vào những lời hứa lợi nhuận 1000%.
Trong mùa hè DeFi 2020, tôi đã soạn nội dung về Uniswap và Compound, kèm bài kiểm tra hàng tuần cho group 300 thành viên. Tôi không chỉ dạy họ cách farm yield, mà còn giải thích cặn kẽ về rủi ro của impermanent loss, về cách audit smart contract, về cơ chế quản trị. Kết quả, ít nhất 15 người trong group đó đã tránh được các ví lừa đảo nhờ kiến thức mà tôi chia sẻ.
Thứ ba, hãy có mặt khi họ cần bạn nhất.
Mùa gấu là lúc cộng đồng cần bạn nhất. Đừng biến mất khi thị trường đi xuống. Hãy tổ chức các buổi AMA, hãy trả lời từng tin nhắn, hãy cho họ thấy rằng bạn vẫn ở đó, vẫn tin vào những gì bạn đã xây dựng.
Chính trong mùa gấu 2022, khi tôi mở podcast "Bear Market Resilience" và dành hàng giờ để an ủi từng người, tôi đã nhận ra một điều: lòng tin không được xây dựng trong bull run, nó được củng cố trong bear market. Những ai đã ở bên bạn lúc khó khăn nhất sẽ là người trung thành nhất khi thị trường trở lại.
Contrarian
Nhưng có một góc nhìn phản trực giác mà tôi muốn chia sẻ: cộng đồng quá lớn và quá nhanh cũng có thể là một cạm bẫy.
Tôi đã chứng kiến nhiều dự án mọc lên như nấm trong mùa bull, có hàng trăm nghìn thành viên trong Telegram chỉ sau vài tuần. Họ tự hào về con số đó. Nhưng khi thị trường đảo chiều, 90% những người đó biến mất. Họ không phải là cộng đồng, họ chỉ là "đám đông" - những người đến vì lợi ích ngắn hạn, và rời đi khi không còn lợi ích.
Một cộng đồng thực sự cần được xây dựng từ từ, giống như một khu vườn. Bạn không thể trồng cây và mong nó ra quả ngay lập tức. Bạn phải tưới nước, bón phân, chăm sóc từng ngày. Tôi đã mất 8 năm để xây dựng mối quan hệ với những người trong cộng đồng của mình. Và trong mùa gấu này, chính những người đó là người đã giới thiệu tôi với quỹ đầu tư Bắc Kinh, mời tôi làm cố vấn, giúp tôi xuất bản sách.
Cộng đồng không phải là một con số để khoe trong deck fundraising. Cộng đồng là một tài sản vô hình mà bạn phải đầu tư thời gian và cảm xúc vào đó. Và giống như mọi khoản đầu tư khác, nó có rủi ro. Bạn có thể dành hàng tháng trời để xây dựng một cộng đồng, nhưng nếu bạn không chăm sóc nó đúng cách, nó sẽ chết.
Một điểm khác: nhiều người nghĩ rằng xây dựng cộng đồng chỉ đơn giản là tạo một group Telegram, đăng bài và trả lời câu hỏi. Không. Xây dựng cộng đồng là tạo ra một nền văn hóa, một hệ thống giá trị nơi mọi người cảm thấy họ thuộc về. Điều này đòi hỏi sự kiên nhẫn, sự thấu cảm, và khả năng lắng nghe.
Tôi từng thấy một dự án có quỹ lớn, thuê cả đội ngũ community manager, nhưng cộng đồng của họ vẫn chết. Tại sao? Bởi vì cộng đồng không thể được xây dựng bằng tiền. Nó phải được xây dựng bằng những kết nối thực sự giữa con người với nhau. Và điều đó cần thời gian.
Takeaway
Hãy nhìn vào mùa gấu này. Nhìn vào những dự án đang chết dần, những token đang về 0, những TVL đang biến mất. Bạn nghĩ điều gì sẽ còn lại khi mọi thứ kết thúc?
Sẽ còn lại những con người. Những người đã học được bài học, đã xây dựng được mối quan hệ, đã tin tưởng vào một tầm nhìn.
Tôi không thể nói với bạn rằng thị trường sẽ phục hồi vào ngày nào. Tôi cũng không thể bảo đảm rằng dự án của bạn sẽ thành công. Nhưng tôi có thể nói với bạn điều này: nếu bạn xây dựng một cộng đồng thực sự, nếu bạn đầu tư thời gian và tình cảm vào những con người đó, họ sẽ ở bên bạn, không chỉ trong mùa gấu này, mà còn trong tất cả những mùa gấu sau này.
Bởi vì cuối cùng, blockchain không phải là về công nghệ. Nó là về con người. Và con người thì không thể bị thanh lý.